Piyasalar dalgalı seyrederken şirketlerin kendi hisselerini borsadan topladığını gösteren haberleri sıkça görüyoruz. Dışarıdan bakıldığında parası olan bir kurumun kendi kağıdına yatırım yapması mantıklı görünebilir. Ancak bu hamlenin arkasında sadece “hisselerimiz ucuzladı” argümanından çok daha karmaşık finansal mekanizmalar ve şirket içi hesaplaşmalar yatıyor. Çoğu yatırımcı bu süreci sadece bir güven oyu olarak okuyor; oysa durum her zaman tahtayı koruma çabasından ibaret değil.
Eski dönemlerde şirketler elde ettikleri nakdi çoğunlukla yeni fabrikalar kurmaya, ar-ge bütçelerini artırmaya ya da doğrudan üretime yönlendirirdi. Büyüme odaklı bu klasik model, sermayenin şirket içinde kalmasını ve fiziksel varlıklara dönüşmesini sağlardı. Finans dünyasında ise işleyiş değişti. Fiziksel yatırımlar yerine finansal mühendislik ön plana çıkıyor. Şirketler, yeni bir tesis inşa etmek yerine borsadaki kendi paylarını geri alarak hisse başına kâr oranlarını yapay olarak yukarı çekebiliyor. Fark tam olarak burada başlıyor: Üretken yatırımlardan kâğıt üzerindeki değer optimizasyonuna geçiş.
Bu stratejinin küçük yatırımcıyı doğrudan etkileyen tarafları var. Kendi hissesini alan bir şirket, piyasadaki arzı azalttığı için teorik olarak kağıdın fiyatını destekler. Portföyünde bu hisseleri tutanlar için kısa vadede sevindirici bir tablodur bu. Fakat madalyonun diğer yüzünde, şirketin o nakdi gerçekten büyümeye harcamayı seçmediği gerçeği yatar. Uzun vadede ar-ge’ye veya operasyonel geliştirmelere ayrılmayan bütçe, rekabet gücünün zayıflamasına yol açabilir. Geri alım programlarını körü körüne bir başarı kriteri olarak görmek büyük bir yanılgı. Şirketin bunu neden yaptığı, kasasındaki nakdin alternatif maliyetini nasıl yönettiğiyle doğrudan ilgilidir.
Borsada işlem yapan bireysel bir yatırımcının bu süreçte asıl dikkat etmesi gereken detay, geri alımın finansman kaynağıdır. Şirket bu alımı operasyonel kârıyla mı yapıyor, yoksa borçlanarak mı? Eğer borçlanarak hisse geri alımı yapılıyorsa, bu durum uzun vadede bilançoyu zayıflatabilecek riskli bir hamledir. Sadece habere bakıp “şirketine sahip çıkıyorlar” algısına kapılmak, büyük resmi kaçırmaya neden olur.
Piyasalardaki belirsizlikler sürdükçe, şirketlerin bu tip defansif manevralarına daha sık tanık olacağız. Soru şu: Bu hamleler gerçekten şirketin değerini mi artıracak, yoksa sadece bilanço makyajı olarak mı kalacak?