Diyelim ki 35.000 TL maaş alıyorsun. Kural der ki: 17.500 TL ihtiyaçlara, 10.500 TL isteklere, 7.000 TL birikime. Ama kiran tek başına 12.000 TL, faturaların 2.500 TL, ulaşımın 1.500 TL — bu üçü zaten 16.000 TL, sınırın dibinde. Marketi bile bu hesaba katmadım. Gerçekte çoğu büyükşehirde yaşayan biri için “ihtiyaçlar” kalemi %50’yi değil, %65-70’i rahatlıkla buluyor.
Oranları Türkiye gerçekliğine uyarlamak
Formülü tamamen çöpe atmaya gerek yok, mantığı hâlâ işe yarıyor: harcamalarını üç kovaya ayırmak. Değişmesi gereken sadece yüzdeler. Daha gerçekçi bir dağılım şöyle olabilir:
- İhtiyaçlar (kira, fatura, ulaşım, market): %65-70
- İstekler (sosyal hayat, giyim, keyif harcamaları): %15-20
- Birikim: %10-15
Bizim 35.000 TL örneğimize dönersek: 23.000 TL ihtiyaçlara, 6.500 TL isteklere, 5.500 TL birikime ayrılabilir. Bu, orijinal formülden çok daha gerçekçi bir tablo — ve gerçekçi olan, kağıt üzerinde kusursuz görünüp asla uygulanmayandan her zaman daha değerlidir.
Birikim oranı düşükse ne olur?
%20 yerine %10 birikim önerdiğimi görünce içine sinmeyebilir. Ama şunu düşün: %20 hedefleyip her ay başaramamak, %10 hedefleyip her ay tutturmaktan daha kötü bir alışkanlık yaratıyor. İnsan psikolojisi böyle çalışıyor — sürekli tutturamadığın bir hedef, zamanla “zaten olmuyor” diye bırakmana yol açar. Küçük ama sürdürülebilir bir oranla başlayıp, maaş artışlarında bu oranı yükseltmek çok daha sağlıklı bir yol.
Enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde de bu oranlar otomatik olarak bozulur — geçen yıl %20 ayırabiliyorken bu yıl market ve kira artışıyla %10’a bile zor sığdırabilirsin. Bu senin başarısızlığın değil, ekonomik koşulların sonucu. Üç ayda bir oranları yeniden gözden geçirmek, bir kere belirleyip unutmaktan daha akıllıca.
Pratikte nasıl uygulanır
Maaş yattığı gün üç ayrı hesaba (ya da aynı hesapta üç zihinsel kategoriye) bölmek işe yarıyor. Bazı bankalar “hedef hesap” veya “otomatik biriktirme” özellikleri sunuyor — bunları kullanmak, elle her ay bir yere para aktarmaktan daha güvenilir çünkü unutma ihtimalini ortadan kaldırıyor.
Bence asıl fark yaratan şey oranların kendisi değil, paranın gözünün önünden kaybolması. Kira parasını gördüğün an harcama isteği doğar, görmediğin an harcayamazsın. Bu yüzden birikim payını maaş yattığı gün, en başta ayırmak — ay sonunda “kalan”ı biriktirmeye çalışmaktan çok daha etkili.
Son güncelleme: Temmuz 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, finansal danışmanlık yerine geçmez.