Haziran ayı toplam ciro endeksinin yıllık bazda yüzde 25,8 arttığı açıklandı. Resmi istatistikler tablolarda alt alta sıralandığında her şey yolunda görünüyor; lakin çarşıdaki, pazardaki ve özellikle e-ticaret sitelerinin arka planındaki muhasebe ekranlarında durum biraz daha farklı okunuyor. Enflasyonun, kur hareketlerinin ve maliyet artışlarının gölgesinde kalan bu yüzde 25’lik artış, şirketlerin gerçekten büyümesinden ziyade paranın erime hızına ayak uydurma çabasını simgeliyor.
Bugün bir teknoloji girişimcisiyle ya da KOBİ sahibiyle konuştuğunuzda masadaki ana gündem asla ciro büyümesi olmuyor. Herkesin asıl derdi, kasaya giren paranın ertesi gün aynı malı veya hizmeti yerine koymaya yetip yetmeyeceği. Veriler yıllık bazda yukarı yönlü bir ivmeye işaret ederken, aylık bazdaki daralmalar veya yavaşlamalar aslında ticari çarkların ne kadar yüksek bir tempoda ve riskle döndüğünü ele veriyor. Yani ortada kutlanacak bir rekor varsa bile, bu rekor ancak maratonu nefes nefese bitiren bir koşucunun soluklanmasına benziyor.
Bu tablonun teknoloji ve dijital pazar yerleri tarafındaki yansıması ise oldukça net. Tüketici alım gücü daraldıkça, işletmeler satış hacmini korumak için daha agresif dijital pazarlama stratejilerine, yapay zeka destekli fiyatlandırma algoritmalarına ve maliyet düşüren otomasyon araçlarına sarılıyor. Ciro rakamlarındaki artışın arkasında yatan ana motorlardan biri de tam olarak bu dijitalleşme zorunluluğu. Eski yöntemlerle defter tutan veya sadece fiziksel mağazaya bağımlı kalan işletmelerin bu endeksteki payı giderek eriyor.
Yazılımsal altyapılarını güçlendiren, stok yönetimini anlık verilerle optimize eden ve müşteri davranışlarını doğru okuyan şirketler, bu maliyet cenderesinden bir şekilde sıyrılmayı başarıyor. Diğer tarafta ise sadece enflasyonist fiyat artışlarıyla cirosunu şişiren ama kârlılığı eriyen bir işletmeler havuzu var. TÜİK’in açıkladığı endeksler bu ince çizgiyi göstermez; ancak aylık bütçesini denkleştirmeye çalışan herhangi bir esnaf veya şirket yöneticisi bu farkı iliklerine kadar hissediyor.
Önümüzdeki aylarda bu tablonun nasıl şekilleneceği, tamamen faiz politikalarının ve işletmelerin dijital dönüşüme ayıracağı bütçelere bağlı olacak. Paraya erişimin maliyeti bu kadar yüksekken, ciroların nominal olarak artması pek bir şey ifade etmiyor. Asıl soru şu: Yılın geri kalanında şirketler bu ciro artışını kârlılığa çevirebilecek mi, yoksa sadece daha yüksek rakamlarla daha çok vergi ödemek zorunda mı kalacaklar?