Cebinde nakit varken mi daha dikkatli harcıyorsun, yoksa kartla mı? Bu soruyu kendine hiç sormadıysan, cevabı sandığından daha belirleyici olabilir. Çünkü ödeme yöntemi, sadece bir araç değil — beynin harcama kararını nasıl verdiğini de değiştiriyor. Davranışsal ekonomi alanında yapılan araştırmalar, nakit ödemenin kartla ödemeye göre daha fazla “acı” hissettirdiğini gösteriyor. Buna “ödeme acısı” (pain of … Devamını oku
Kredi başvurusu reddedilince ya da beklenenden yüksek bir faiz teklifiyle karşılaşınca çoğu insan ilk kez “kredi notum kaç” diye merak ediyor. Oysa bu not, sadece kredi başvurusu anında değil, kredi kartı limitinden bazı kiralama süreçlerine kadar birçok yerde arka planda seni etkiliyor. Diyelim ki bir bankadan ihtiyaç kredisi başvurdun ve “kredi notunuz yetersiz” cevabı aldın. … Devamını oku
“Maaşım yetmiyor” cümlesi, birçok insanın ayın son haftasında kendine söylediği bir cümle. Bazen gerçek bir bütçe sorunu, bazen de nereye para gittiğinin net görülememesinden kaynaklanıyor. İkisi de farklı çözüm gerektiriyor, bu yüzden ilk adım hangi durumda olduğunu netleştirmek. Diyelim ki maaşın yattıktan iki hafta sonra cüzdanında neredeyse hiçbir şey kalmıyor ve nereye gittiğini tam olarak … Devamını oku
Asgari ücretle yaşamak, bütçe uzmanlarının önerdiği kuralların çoğunun işe yaramadığı bir gerçeklik. “%20 biriktir” ya da “%30’unu istekler için ayır” gibi tavsiyeler, zaten temel ihtiyaçların maaşın büyük kısmını yuttuğu bir durumda anlamını yitiriyor. Bu yazıda teorik değil, gerçek rakamlarla ilerleyen bir yaklaşım var. Diyelim ki asgari ücretle çalışıyorsun ve elindeki net rakam belirli. Kiran, faturaların, … Devamını oku
Öğrenci bütçesi diğerlerinden biraz farklı çalışır. Gelir düzensiz olabilir (aileden gelen destek, yarı zamanlı iş, burs), giderler ise dönemsel dalgalanır — ders kitabı ve harç dönemlerinde ani sıçramalar olur. Klasik “gelirin %50’si şuna, %30’u buna” tarzı bütçe kuralları bu düzensizliğe pek uymuyor, bu yüzden farklı bir yaklaşım gerekiyor. Diyelim ki aylık 8.000 TL gelirin var … Devamını oku
Markete “sadece ekmek ve süt almaya” girip 500 TL’lik poşetle çıktığın oldu mu? Bu hemen hemen herkesin başına geliyor ve tesadüf değil — marketler raf düzenini, indirim etiketlerini, hatta kasadaki ürünleri tam olarak plansız alışverişi tetikleyecek şekilde tasarlıyor. İyi haber şu: bunun karşısında birkaç basit alışkanlık gerçekten işe yarıyor. Diyelim ki ayda markete 4 kere … Devamını oku
Arabanın lastiği patlar, buzdolabı bozulur ya da beklenmedik bir sağlık gideri çıkar — hayat böyle. Sorun beklenmedik giderin kendisi değil, onu karşılayacak bir hazırlığın olup olmaması. Acil durum fonu tam olarak bunun için var: bir kriz anında kredi kartına ya da borca sarılmak zorunda kalmamak. Diyelim ki aylık zorunlu giderlerin (kira, fatura, market, ulaşım) toplam … Devamını oku
Bir yıl önce yastık altına koyduğun 10.000 TL, bugün aynı 10.000 TL — ama artık aynı şeyi satın alamıyor. Enflasyon parayı yakmıyor, sessizce eritiyor. Çoğu insan bunu ancak markette fark ediyor, ama birikimin üzerindeki etkisi çok daha büyük ve sinsi. Diyelim ki 100.000 TL’lik bir birikimin var ve bunu bir yıl boyunca hiç dokunmadan, faizsiz … Devamını oku
50/30/20 kuralını muhtemelen duymuşsundur: gelirin %50’si ihtiyaçlara, %30’u isteklere, %20’si birikime. Amerikalı bir senatörün kitabından çıkma bu formül, internette dolaşan hemen her bütçe rehberinde aynı şekilde tekrarlanıyor. Sorun şu — Türkiye’de bu oranları birebir uygulamaya kalkarsan çoğu zaman matematik tutmuyor. Diyelim ki 35.000 TL maaş alıyorsun. Kural der ki: 17.500 TL ihtiyaçlara, 10.500 TL isteklere, … Devamını oku
Ekstre geldiğinde canının sıkıldığı o an var ya — çoğumuz biliyoruz. Asgari ödeyip erteliyorsun, o an rahatlıyorsun. Faiz durmuyor tabii.İki yol var: kartopu ve çığ. Önce şunu yap: her kartın toplam borcunu, faiz oranını (asgari değil, gecikme faizini) ve asgari ödeme tutarını bir yere yaz. Kağıda da olur, notlar uygulamasına da, önemli olan görebilmen. Türkiye’de … Devamını oku